← Oransal · Piyasa Yapısı ve Katılımcılar · Düzey 1 · Şirket olayları ve temettü

Halka Arzda Oransal Dağıtım ve Eşit Dağıtım

Halka arzda talep arzı aştığında payların nasıl bölüştürüldüğü: talebe orantılı oransal dağıtım ile kişi başına eşit dağıtım arasındaki fark.

Oransal dağıtım, bir halka arzda toplanan talep arz edilen pay miktarını aştığında, payların her yatırımcıya verdiği talep miktarıyla orantılı olarak paylaştırılmasıdır. Eşit dağıtımda ise paylar, talep büyüklüğünden bağımsız olarak katılımcı sayısına eşit bölünür; herkes (talebi yetiyorsa) aynı miktarda lot alır. Bir halka arzda hangi yöntemin uygulanacağı ve payların yatırımcı grupları arasında nasıl ayrılacağı, o arzın izahnamesinde ve satış duyurusunda açıklanır.

İki yöntem de aynı soruyu yanıtlar: “Herkes istediğini alamıyorsa, eldeki pay nasıl bölünür?” Talep arzdan azsa ya da arza eşitse dağıtım yöntemi pratikte önemini yitirir; herkes talebini alır. Yöntem farkı, arz aşırı talep gördüğünde ortaya çıkar.

Oransal Dağıtım Nedir?

Oransal dağıtımda önce bir karşılama oranı hesaplanır: dağıtılacak pay miktarı, toplam talebe bölünür. Her yatırımcı talebinin bu oranındaki kısmını alır. Örneğin toplam talep arzın 10 katıysa karşılama oranı 1/10’dur ve her yatırımcı talep ettiği lotun yaklaşık onda birini alır.

Bu yöntemde çok talep eden çok alır. Talebini iki katına çıkaran yatırımcı, kabaca iki kat pay alır. Bu nedenle oransal dağıtım, sermayesi büyük yatırımcıyı ve kurumları görece avantajlı kılar.

Eşit Dağıtım Nedir?

Eşit dağıtımda ilgili yatırımcı grubuna ayrılan paylar, o gruptaki katılımcı sayısına bölünür ve herkese aynı miktarda lot verilir. Kişi başı düşen miktardan daha az talep eden yatırımcı yalnızca talebi kadarını alır; artan lotlar, talebi henüz karşılanmamış yatırımcılar arasında yine eşit olarak dağıtılır. Bu döngü, dağıtılacak pay bitene ya da tüm talepler karşılanana kadar sürer. Lotlar tam bölünmediğinde kalan küsuratın nasıl dağıtılacağı da izahnamede belirtilir.

Bu yöntemde talep büyüklüğü belirli bir noktadan sonra fark yaratmaz. Kişi başı eşit pay 20 lot ise, 100 lot isteyenle 10.000 lot isteyen aynı miktarı alır. Bu nedenle eşit dağıtım, küçük yatırımcının paydan daha geniş bir kitleye yayılmasını hedefler.

Oransal ve Eşit Dağıtım Arasındaki Fark

Boyut	Oransal dağıtım	Eşit dağıtım
Dağıtım ölçütü	Talep miktarı	Katılımcı sayısı
Büyük talebin etkisi	Daha çok lot getirir	Kişi başı payı aştıktan sonra ek lot getirmez
Kimi gözetir	Büyük talep veren yatırımcı	Küçük yatırımcı, geniş katılım
Katılımcı artarsa	Herkesin payı, toplam talep arttıkça azalır	Kişi başı lot doğrudan azalır
Tahmin için gereken bilgi	Toplam talep / arz oranı	Toplam katılımcı sayısı

Sayısal Örnek: Aynı Talep, İki Yöntem

Bir halka arzda bireysel yatırımcılara 1.000.000 lot ayrıldığını, satış fiyatının 20 TL olduğunu ve bu gruba 50.000 kişinin toplam 10.000.000 lot talep verdiğini varsayalım. Talep, ayrılan payın 10 katıdır. Basitlik için her katılımcının en az 20 lot talep ettiğini kabul edelim.

Oransal dağıtımda karşılama oranı 1.000.000 / 10.000.000 = 1/10.
Eşit dağıtımda kişi başı pay 1.000.000 / 50.000 = 20 lot.

Yatırımcı	Talep (lot)	Talep tutarı	Oransal dağıtımda	Eşit dağıtımda
A	100	2.000 TL	10 lot (200 TL)	20 lot (400 TL)
B	1.000	20.000 TL	100 lot (2.000 TL)	20 lot (400 TL)
C	10.000	200.000 TL	1.000 lot (20.000 TL)	20 lot (400 TL)

Aynı 200.000 TL’lik talep, oransal dağıtımda 1.000 lot getirirken eşit dağıtımda yalnızca 20 lot getirir. Buna karşılık 2.000 TL’lik küçük talep, eşit dağıtımda oransal dağıtımın iki katı lot alır. Karşılanmayan talep tutarı, aracı kurumun duyurduğu süreç içinde yatırımcıya iade edilir ya da üzerindeki bloke kaldırılır.

Gerçek bir arzda sayılar tam bu kadar düzgün çıkmaz: bazı katılımcılar kişi başı paydan az talep eder, artan lotlar yeniden dağıtılır ve küsurat kuralları devreye girer. Yine de mantık aynıdır.

Yatırımcı Açısından Neye Dikkat Edilmeli?

Oransal dağıtımda:

Alacağın lot, toplam talebe bağlıdır; talep toplama bitmeden kesin sayıyı bilemezsin.
Daha çok lot almak için talebi büyütmek, o tutarı talep süresince bağlamak (bloke ettirmek) demektir. Parayı başka işlerde kullanamazsın; bunun bir fırsat maliyeti vardır.
Gerçekte almak istemeyeceğin büyüklükte talep vermek, aşırı talep beklentisi tutmazsa elinde istemediğin kadar pay kalması riskini doğurur.

Eşit dağıtımda:

Büyük tutar bağlamak, kişi başı payın üzerinde ek lot getirmez. Katılımcı sayısı tahminine göre makul bir talep yeterli olabilir.
Katılımcı sayısı arttıkça kişi başı lot hızla düşer; çok ilgi gören arzlarda eline geçen pay oldukça küçük kalabilir.
Az lot almak, aracı kurum komisyonu gibi sabit maliyetlerin getiriye oranla daha ağır basması anlamına gelebilir.

Her iki yöntemde de:

Dağıtım yöntemi, yatırımcı gruplarına ayrılan oranlar ve küsurat kuralları o arzın izahnamesinde yazar; başka arzlardaki uygulamayı varsayma.
Dağıtım yöntemi şirketin ne kadar iyi bir yatırım olduğu hakkında bilgi vermez. Halka arz kararını, şirketin işine, değerlemesine ve risklerine bakarak ver; “herkes katılıyor” diye katılmak bir FOMO tuzağı olabilir.

Sık Sorulan Sorular

Oransal dağıtım ne demek?

Halka arzda talep arzı aştığında, payların her yatırımcıya verdiği talep miktarıyla orantılı olarak dağıtılmasıdır. Toplam talep arzın 5 katıysa, her yatırımcı istediği payın yaklaşık beşte birini alır.

Eşit dağıtım mı oransal dağıtım mı daha iyi?

Kimin açısından baktığına bağlıdır. Küçük tutarla katılan yatırımcı, aşırı talep gören bir arzda genellikle eşit dağıtımda daha çok lot alır. Büyük tutarla katılan yatırımcı ise oransal dağıtımda talebi ölçüsünde pay alabilir. Hiçbiri tek başına “daha iyi” değildir; yöntem yalnızca payın nasıl bölüneceğini belirler.

Halka arzda kaç lot düşeceğini önceden bilebilir miyim?

Kesin olarak hayır. Oransal dağıtımda sonuç toplam talebe, eşit dağıtımda toplam katılımcı sayısına bağlıdır ve bunlar talep toplama süreci bitince netleşir. Kesin dağıtım sonuçları arz sonrasında duyurulur.

Eşit dağıtımda fazla talep vermek işe yarar mı?

Kişi başı düşen payın üzerindeki talep, ek lot getirmez. Ancak kişi başı payın ne olacağı önceden bilinmediği için, talebi bu payın tahmini düzeyinin biraz üzerinde tutmak, artan lotların yeniden dağıtımından yararlanmanı sağlayabilir. Karşılanmayan tutar iade edilir.

Bir halka arzda hangi yöntemin uygulanacağını nereden öğrenirim?

Arzın izahnamesinden ve satış duyurusundan. Bu belgelere KAP üzerinden ve satışa aracılık eden kurumların duyurularından ulaşabilirsin.